Beschrijving van het park

Geschiedenis

Vestingwerk tot 1874

Het gebied waar het Rijsterborgherpark nu ligt, was tot 1874 onderdeel van de vestingwerken van Deventer. Om deze vestingwerken aan het oog van de vijand te onttrekken, bedenkt men rond 1600 om de werken te beplanten. In 1634 zijn de nieuwe vestingwerken met beplanting voltooid. Gegevens over de oorspronkelijke beplanting zijn helaas nauwelijks bekend. Wel is duidelijk dat er op de wal tussen de Berg en de Bergpoorten (het latere Rijsterborgherpark) iepen stonden. In 1852 komt er op de buitenwal van de vestingwerken, tussen de Noordenbergpoort en de voormalige Brinkpoort, een openbare wandeling. Deze wandeling krijgt de naam 'Rijsterborgherpad', ter ere van de Eerstaanwezend Ingenieur der Genie, J.H.L. Rijsterborgh. Met het aannemen van de Vestingwet in 1874 wordt Deventer formeel als vesting opgeheven. Nadat het Rijk de meeste gronden aan de gemeente heeft verkocht, begint Deventer aan het verwijderen van de vesting. Daarnaast legt de gemeente ten behoeve van de spoorlijn Deventer-Apeldoorn een spoordijk aan, dwars door het Rijsterborgherpad. In plaats van het pad wil de gemeente een nieuw wandelpark aanleggen, tussen het spoor en de oude Singelgracht. Economische motieven spelen daarbij een rol. Het opruimen van de vestingwerken en het uitvoeren van nieuwe projecten, zoals de aanleg van de Handelskade, kosten de gemeente veel geld. Om ergens geld vandaan te halen, moest de gemeente vestinggronden verkopen als bouwgrond. Het park dient daarbij als wervend woonmilieu.

Het ontwerp van het park

De 'Commissie voor de sloping der vestingwerken' stelt op 10 september 1886 voor aan het college van burgemeester en wethouders te Deventer een prijsvraag voor het park uit te schrijven of om een deskundig advies te vragen. Echter, op 21 september van dat jaar schrijft tuinarchitect Leonard Anthony Springer een brief aan de burgemeester van Deventer. Daarin beveelt hij zichzelf beleefd aan een ontwerp voor het park te maken. Het gemeentebestuur verstrekt Springer op 3 juni 1887 een principe-opdracht. In oktober 1887 komt Springers planvoorstel in de gemeenteraad. Het eerste deel van het plan, het deel ten noorden van de Drakenbrug, neemt de raad zonder aanpassingen aan. Voor het tweede deel, tussen de Drakenbrug en de Kapjeswelle, koos Springer voor een strakke, formele detaillering. Dit is nog te zien aan de strakke laanbeplanting langs de huidige Van Twickelostraat. Dit deel van het plan is gewijzigd doordat delen ervan als bouwgrond zijn verkocht.

De aanleg van het park

De uitvoering van het park verloopt snel. Op 24 maart 1888 vindt de aanbesteding van het grondwerk plaats, in april 1889 poot de gemeente de laatste bomen en heesters. De gemeente besluit het nieuwe park naar dezelfde persoon te vernoemen als de voormalige wandeling op de vestingwerken; het Rijsterborgherpark. In 1914 ontwerpt Springer ook het zogenaamde 'Nieuwe Plantsoen', het park rond de watertoren. Sinds het ontstaan van dit park wordt het Rijsterborgherpark in de volksmond veelal het 'Oude Plantsoen' genoemd.

Na de windhoos

In het park zijn door de windhoos van 9 september 1998 precies 106 bomen gesneuveld. Daarnaast hebben veel bomen alleen nog maar een kruin 'ergens boven in'. Het is een triest gezicht. Veel particulieren komen dan ook met tal van ideeën om zo snel mogelijk weer bomen in het park te krijgen. Een aantal burgers roept daags na de windhoos de Actiegroep 'Herstel Deventer Plantsoen' in het leven. Deze groep haalt voor de aanschaf en het planten van bomen ruim 200.000 gulden binnen. Daarvoor verkopen ze wijn, etsen en de oude schouwburgstoelen. Tevens organiseren ze er een benefit popconcert en houden ze diverse sponsorlopen. Daarnaast schrijft de actiegroep subsidieverstrekkers, fondsen, bedrijven en gemeenten aan om geld binnen te halen. Dat is lukt ruimschoots. In 1999 zijn drie bomen geplant, aangeboden door de gemeente Apeldoorn. Inmiddels hebben ook drie particulieren een boom in het park laten planten.

De gemeenten Zwolle, Bathmen en Voorst schenken in 2001 bomen voor het Rijsterborgherpark. Het Deventer Christelijk Mannenkoor en de scholengemeenschap de Plataan bieden datzelfde jaar ook bomen aan de gemeente.

Na de Tweede Wereldoorlog

Het Rijsterborgherpark loopt tijdens de Tweede Wereldoorlog flinke schade op door de ligging nabij de spoorbrug, een doelwit van bombardementen. Daarnaast is men ontevreden over de weg van het station naar het spoorviaduct Hoge Hondstraat. De bocht bij het viaduct is te scherp. Er is een aanzienlijke achterstand in het onderhoud van het park en de gemeente wil een nieuw autobusstation ingepassen. Een neef en vroegere leerling van Springer, Gerard Bleeker, tuinarchitect te Santpoort, maakt in de periode 1948 - 1952 het ontwerp. Rond 1954 is het herstel van het park afgerond. De gemeente sluit in de jaren zeventig het (huidige Vogel-) eiland, omdat het vandalisme en de dierenmishandeling in het park onaanvaardbare vormen aannemen.

Rijksmonument

In 1968 zet Monumentenzorg het park op de Rijksmonumentenlijst, omdat het ontwerp van Springer en de late landschapsstijl nog duidelijk herkenbaar zijn. Tot 1989 staan slechts twee parken op de Monumentenlijst. Inmiddels zijn dat er meer geworden.

Spoorbrug

Rond 1982 vervallen delen van het park. De gemeente verbreedt het spoordamtalud. Dat is nodig voor de aanleg van de nieuwe spoorbrug over de IJssel. Verder legt zij een nieuw fietspad aan, ter hoogte van de Parkweg. Ook dit gaat ten koste van het park.

Rond 1985 wordt het park opgenomen in een zogenaamde beeldenroute. Naast het beeld van Steyn (1922) en dat van 'Europa en de stier' (1963), plaatst men in het park kunstzinnige voorwerpen. Een particulier herstelt de fontein uit 1962 in de Buitengracht weer in ere.
Ook bij de recente herinrichting van het busstation en de aanleg van de dam, gaat er een deel van het park af.