Dodenherdenking 4 mei 2026
Toespraak van burgemeester Ron König ter gelegenheid van de Dodenherdenking op 4 mei 2026. (Alleen het gesproken woord geldt.)
Beste mensen,
Welkom bij deze herdenkingsbijeenkomst, hier, op het Grote Kerkhof.
Op 4 mei herdenken we iedereen, die in de Tweede Wereldoorlog is omgekomen. Onze Joodse stadsgenoten en andere slachtoffers van het naziregime, die nooit meer thuiskwamen. We herdenken ook alle burgers en militairen die zijn omgekomen tijdens andere oorlogen en vredesmissies, sinds die tijd.
We danken de Canadese soldaten, die onze stad en onze dorpen hebben bevrijd, in april 1945. Zeker ook de Canadese veteraan Nick Janicki. Hij is vandaag weer bij ons in Deventer. Hij is 102 jaar jong; de dagen gaan tellen. Maar onze dankbaarheid en waardering voor hem en zijn strijdmakkers zijn voor eeuwig.
We danken ook de mensen uit onze gemeenschap die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog verzetten tegen ongelijkheid en onderdrukking.
Om de geschiedenis en de doorwerking van de oorlog te begrijpen, is het nodig om na te denken over belangrijke vragen. Vragen als: hoe werken mechanismen als het uitsluiten en het haten van minderheden? Hoe werken polarisatie en het ontmenselijken van andere mensen? En ook: Hoe kunnen we zorgen dat onze democratische rechtsstaat zo functioneert dat uitsluiting van mensen niet plaatsvindt? Dit zijn vragen die op dit moment actueler zijn dan we zouden wensen.
Om de geschiedenis en de doorwerking van de oorlog te doorgronden is het nodig om de verhalen uit de oorlog door te geven. Over de Tweede Wereldoorlog zijn vele verhalen te vertellen, vanuit verschillende perspectieven. Verhalen over heldendaden, over daders en over slachtoffers. Verhalen over verdriet, over verraad, over vergelding en over verzoening.
In de film die zo meteen wordt vertoond, zien we mevrouw Seemann, die als klein meisje de oorlog in Deventer heeft meegemaakt. Leerlingen van het Kindcentrum Rivierenwijk stellen haar vragen hoe zij de oorlog als kind heeft beleefd. Ook over verzoening.
Verzoening…, het is goed om daar wat langer bij stil te staan.
Verzoening vraagt moed. De moed om te luisteren, om verschillen te erkennen en om samen te leven. Ook met de littekens die oorlog en conflict hebben achtergelaten. Verzoening gaat níet over schuld, of over vergeten wat er is gebeurd. Het gaat wél over het erkennen van de pijn en de geschiedenis. Én om de vraag hoe je - mét dat verleden - samen verder kunt. Verzoening gaat óók over het blijven zoeken naar wat ons met elkaar verbindt.
Verhalen vertellen is een manier om verschillen te overbruggen, om te verzoenen. Van de Deventer oorlogsverhalen is er één dat ons iedere keer weer raakt: het Twentoldrama. Op 10 april 1945 -een half uur voor de bevrijding van Deventer- zijn vijf jonge verzetstrijders door de Duitse bezetter gefusilleerd. Eén van de leden van het executiepeloton, de dertigjarige soldaat Ernst Gräwe, weigerde te schieten. Direct daarop werd hij zelf door zijn commandant doodgeschoten. De keuze van Ernst Gräwe, om niet mee te doen aan de executie en de prijs die hij daarvoor moest betalen, raakt aan vragen over geweten, moed en menselijkheid.
Ernst Gräwe kwam uit de Duitse stad Unna. Vandaag zijn enkele vertegenwoordigers van Unna hier aanwezig. Loco burgemeester Sandro Wiggerich van Unna sprak eerder vanavond bij het Twentolmonument. Ik spreek onze gasten uit Unna nu kort toe, in het Duits:
Sehr geehrte Gäste aus Unna,
Wir heißen Sie heute herzlich willkommen bei uns in Deventer.
Vielen Dank, dass Sie den Weg zu uns gefunden haben, um gemeinsam der Geschichte zu gedenken, aus ihr zu lernen und aktiv die Versöhnung und gegenseitigem Verständnis zu fördern und zu schätzen.
Ihr Besuch ist für uns von großer Bedeutung und ein wertvolles Zeichen der Verbundenheit.
[Nederlandse vertaling:
Geachte gasten uit Unna,
Wij heten u van harte welkom in Deventer.
Hartelijk dank dat u de weg naar ons heeft gevonden, om samen de geschiedenis te herdenken, ervan te leren en verzoening en wederzijds begrip actief te bevorderen en te waarderen.
Uw bezoek is van groot belang voor ons en een waardevol teken van verbondenheid.]
Verzoening, luisteren naar elkaar en met elkaar als medemensen samenleven. Dat is allemaal nodig om polarisatie, haat en oorlog tegen te gaan.
Het is aan ons allen om onze democratische rechtsstaat en de bijbehorende waarden te beschermen. Om ons te verzoenen met vijanden uit ons verleden. Etty Hillesum schreef tijdens de Tweede Wereldoorlog in haar dagboek: ‘Uiteindelijk hebben we slechts één morele plicht: grote delen van vrede in onszelf terugwinnen, steeds meer vrede, en die te reflecteren op anderen. En hoe meer vrede er in ons is, hoe meer vrede er ook zal zijn in onze onrustige wereld’. De woorden van Etty galmen na, juist ook in onze tijd. Laten we er samen voor zorgen dat haar woorden in de tijd die voor ons ligt blijven klinken.